स्वयंपाकघरात वेगवेगळी खाद्यतेले असतात, पण काही तेलांची ओळख त्यांच्या स्वतःच्या चवीमुळे लक्षात राहते. मोहरीचे तेल त्यापैकी एक. बाटली उघडताच जाणवणारा ठसकेदार वास आणि पदार्थात वापरल्यानंतर मिळणारी वेगळी चव यामुळे या तेलाची सहज ओळख पटते. म्हणूनच भारतातील अनेक प्रादेशिक पाककृतींमध्ये मोहरीच्या तेलाला आजही विशेष स्थान आहे.
पण मोहरीच्या तेलाची ओळख एवढ्यावरच थांबत नाही. त्यामागची पारंपरिक तेलनिर्मिती पद्धत आणि स्वयंपाकातील विविध उपयोग जाणून घेतले, तर या तेलाचे वेगळेपण अधिक चांगल्या प्रकारे समजते.
मोहरीच्या तेलाचा ठसका नेमका कुठून येतो?
मोहरीच्या बियांमध्ये नैसर्गिकरित्या काही विशिष्ट संयुगे असतात. त्यापैकी अॅलिल आयसोथायोसायनेट या संयुगामुळे मोहरीच्या तेलाला जाणवणारा झणझणीतपणा आणि खास वास मिळतो.
यामुळेच मोहरीचे तेल, सूर्यफूल किंवा इतर तुलनेने सौम्य चवीच्या तेलांपेक्षा वेगळे वाटते. विशेष म्हणजे तेल कच्चे असताना त्याचा ठसका अधिक जाणवतो. स्वयंपाकात ते गरम केल्यावर हा तीव्रपणा कमी होतो आणि पदार्थात त्याची चव अधिक संतुलितपणे मिसळते.
म्हणून मोहरीचे तेल वापरताना तेलाची स्वतःची चव लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे. काही पदार्थांमध्ये तीच चव पदार्थाची खासियत बनते, तर सौम्य चव अपेक्षित असलेल्या पदार्थांसाठी दुसरे तेल अधिक योग्य वाटू शकते.
लाकडी घाण्यातून काढलेल्या तेलाचे वेगळेपण
मोहरीचे तेल कोणत्या पद्धतीने काढले आहे, याकडेही लक्ष देणे गरजेचे आहे. लाकडी घाणा मोहरी तेल तयार करताना मोहरीच्या बियांमधून तेल काढण्यासाठी पारंपरिक लाकडी घाणा पद्धतीचा वापर केला जातो.
Sarita’s Kitchen चे Wood Pressed Mustard Oil म्हणजेच लाकडी घाणा मोहरी तेल, पारंपरिक पद्धतीने काढलेले आहे. ब्रँडच्या माहितीनुसार, या तेलावर रासायनिक शुद्धीकरणाची प्रक्रिया केली जात नाही.
आज बाजारात तेलांचे अनेक प्रकार उपलब्ध असल्यामुळे बाटलीवरील माहिती वाचण्याची सवय उपयोगी ठरते. तेल काढण्याची पद्धत, उत्पादनातील घटक आणि पॅकेजवरील आवश्यक तपशील पाहिल्याने आपल्याला आपल्या गरजेनुसार निवड करता येते.
फक्त लोणच्यासाठीच नव्हे, तर इतर पदार्थांसाठीही
मोहरीचे तेल म्हटले की अनेकांच्या डोळ्यासमोर लगेच लोणच्याची बरणी येते. त्याचा उपयोग लोणच्यापुरता मर्यादित नाही.
आंबा, लिंबू किंवा मिरचीच्या लोणच्यात त्याचा वापर पारंपरिक पद्धतीने केला जातो. त्याचबरोबर काही भाज्या आणि फोडणीच्या पदार्थांमध्येही हे तेल वापरले जाते. विशेषतः ज्या पदार्थांमध्ये तेलाची स्वतःची चव जाणवावी असे वाटते, तिथे मोहरीच्या तेलाचा ठसका चांगला उठून दिसतो.
उत्तर, पूर्व आणि ईशान्य भारतातील अनेक पारंपरिक पाककृतींमध्ये त्याचा वापर आढळतो. त्यामुळे मोहरीच्या तेलाचा स्वयंपाकातील उपयोग हा भारताच्या विविध खाद्यपरंपरांशी जोडलेला आहे.
तुमच्यासाठी योग्य तेल कोणते?
प्रत्येक खाद्यतेलाचा स्वभाव वेगळा असतो. एखाद्याला सूर्यफूल तेलाची सौम्य चव आवडू शकते, तर एखाद्याला मोहरीच्या तेलाचा ठसका पदार्थात हवा वाटू शकतो. त्यामुळे “सर्व पदार्थांसाठी एकच तेल योग्य” असे ठरवण्यापेक्षा आपल्या स्वयंपाकाची पद्धत आणि चवीची पसंती पाहून तेल निवडणे अधिक योग्य ठरते.
मोहरीच्या तेलाचा खास सुगंध आणि पारंपरिक पद्धतीने काढलेले तेल अनुभवायचे असेल, तर Sarita’s Kitchen चे Lakdi Ghana Mohori Tel नक्की वापरून पाहा.